تست اسید صفراوی (Bile Acid Test)

مقدمه

 اندازه‌ گیری اسیدهای صفراوی سرم (Serum Bile Acids; SBA) یکی از حساس‌ترین شاخص‌های آزمایشگاهی برای ارزیابی عملکرد کبد و مسیر جریان صفرا محسوب می‌شود. این آزمون به‌ویژه در تشخیص اختلالات کلستاتیک و بیماری‌های اولیه کبدی که ممکن است با تست‌های روتین آنزیم‌های کبدی (AST، ALT، ALP) هنوز همراه نباشند، ارزش تشخیصی بالایی دارد.

فیزیولوژی اسیدهای صفراوی

 اسیدهای صفراوی ترکیباتی هستند که از کلسترول در سلول‌های کبدی سنتز شده و از طریق صفرا به روده ترشح می‌شوند. این ترکیبات نقش کلیدی در امولسیون، هضم و جذب چربی‌ها و ویتامین‌های محلول در چربی دارند.

در شرایط طبیعی:

• اسیدهای صفراوی پس از ترشح به روده، عمدتاً در ایلئوم انتهایی بازجذب می‌شوند.

• از طریق گردش انتروهپاتیک به کبد بازمی‌گردند.

• کبد سالم قادر است تقریباً به‌طور کامل اسیدهای صفراوی را از جریان خون پاک‌سازی کند.

بنابراین، افزایش غلظت اسیدهای صفراوی در سرم نشان‌دهنده اختلال در عملکرد برداشت کبدی، ترشح صفرا یا انسداد مسیرهای صفراوی است.تست اسید صفراوی چه اطلاعاتی ارائه می‌دهد؟

اندازه‌ گیری اسیدهای صفراوی سرم می‌تواند به موارد زیر کمک کند:

• ارزیابی توانایی عملکردی هپاتوسیت‌ها در برداشت و دفع ترکیبات صفراوی

• تشخیص وجود اختلال یا انسداد در جریان صفرا (کلستاز داخل یا خارج کبدی)

• شناسایی برخی بیماری‌های کبدی در مراحل اولیه، حتی زمانی که آنزیم‌های کبدی هنوز در محدوده طبیعی قرار دارند

به همین دلیل، این تست در بسیاری از شرایط از نظر حساسیت، بر آنزیم‌های کبدی روتین برتری دارد.

اندیکاسیون‌های بالینی درخواست تست

 پزشک ممکن است اندازه‌گیری اسیدهای صفراوی سرم را در شرایط زیر درخواست کند:

• خارش منتشر و شدید، به‌ویژه در غیاب ضایعات پوستی

• زردی پوست و اسکلرا

• شک بالینی به بیماری‌های کبدی یا صفراوی از جمله:

• هپاتیت‌های حاد یا مزمن (ویروسی، دارویی یا خودایمنی)o

•  سیروز کبدی

•  اختلالات کلستاتیک داخل یا خارج کبدی

اهمیت بالینی و تفسیر نتایج افزایش سطح اسیدهای صفراوی سرم معمولاً در شرایط زیر مشاهده می‌شود:

• بیماری‌های کبدی پارانشیمی

• هپاتیت‌های حاد و مزمن

• سیروز کبدی

• اختلالات کلستاتیک

•  کلستاز داخل یا خارج کبدی

•  بیماری‌های تخریبی مجاری صفراوی

• کلستاز داخل کبدی بارداری (Intrahepatic Cholestasis of Pregnancy; ICP)

این وضعیت یکی از مهم‌ترین اندیکاسیون‌های بالینی تست اسید صفراوی است و تشخیص به‌موقع آن به‌دلیل ارتباط با عوارض جنینی، اهمیت بالینی بالایی دارد.

• بیماری‌های مزمن مجاری صفراوی

•  سیروز صفراوی اولیه (PBC)

•  کلانژیت اسکلروزان اولیه (PSC)در بسیاری از این شرایط، افزایش اسیدهای صفراوی می‌تواند زودتر از تغییرات آنزیم‌های کبدی رخ دهد و به‌عنوان یک مارکر هشداردهنده زودرس عمل کند.

References

Lindor KD, et al.Primary biliary cholangitis: 2018 practice guidance from the American Association for the Study of Liver Diseases (AASLD).Hepatology. 2019;69(1):394–419.doi:10.1002/hep.30145

European Association for the Study of the Liver (EASL).EASL Clinical Practice Guidelines: The management of cholestatic liver diseases.J Hepatol. 2009;51(2):237–267.doi:10.1016/j.jhep.2009.04.009

Ovadia C, Williamson C.Intrahepatic cholestasis of pregnancy: Recent advances.Clin Dermatol. 2016;34(3):327–334.doi:10.1016/j.clindermatol.2016.02.004